« تو/تهران/1385 » رونمايي شد

گزارش كامل رونمايي از مجموعه شعر « تو/تهران/1385 »، سروده ي آرش نصرت اللهي / نشر ثالث / 28/شهريور/1387

مراسم رونمايي از مجموعه شعر « تو/تهران/1385 » سروده ي آرش نصرت اللهي، با حضور جمعي از اهالي ادبيات از جمله شمس لنگرودي، حافظ موسوي، محمود معتقدي، عنايت سميعي، كبوتر ارشدي، عليرضا مجابي، سهیل قاسمی، پویا عزیزی و فواد نظیری و سخنراني عليشاه مولوي، فرياد شيري، عليرضا بهنام و سپيده جديري، در نشر ثالث برگزار شد.

در ابتداي مراسم كه توسط آقاي سجاد صاحبان زند اداره مي شد، آقاي فرياد شيري به سخنراني پرداختند.

فرياد شيري به لحاظ رفتار زباني، آرش نصرت اللهي را جزو شاعران تلفيقي خواند كه پس از دهه ي هفتاد اين گونه به سرايش شعر مي پردازند. او گفت كه نصرت اللهي با تلفيق فضاهاي عاشقانه با اجتماعي، صلح و جنگ به فضاي مطلوبي در شعرهايش دست يافته است. شيري اشاره كرد، اتفاقي كه در دهه ي هشتاد افتاده، تلفيق دو محور معنا و زبان است و شاعراني كه بتوانند چنين اجرايي داشته باشند، موفق ترند و نصرت اللهي هم توانسته تا حد زيادي به چنين اجرايي دست يابد.

شيري اضافه كرد: البته با وسواس عجيبي كه او در برخورد با مضمون و زبان دارد، درمواردي ما احساس مي كنيم كه او از قبل تصميم گرفته كه شعرش مثلن در مورد صلح باشد و اين مسأله تا حدودي به شعر او لطمه مي زند. با اين حال شعرهاي نصرت اللهي در خصوص صلح و جنگ، نسبت به شعرهايي كه در دو دهه ي اخير با اين مضمون ها نوشته شده موفق تر و برتر است چرا كه او سعي در گزارش نويسي و واقعه نگاري نداشته است.

شيري، رسم الخط كتاب را از بابت جدا نويسي برخي كلمات مانند « ده كده » و « هم سايه »، مناسب ندانست.

پس از آقاي شيري، خانم سپيده جديري صحبت هايش را آغاز كرد: در ميان انبوه كتاب هايي كه تحت عنوان مجموعه شعر، هر ساله در ايران چاپ مي شود، تعدادي كه بتوان اسم مجموعه شعر را روي آن ها گذاشت، به كم تر از تعداد انگشت هاي دست مي رسد و من وقتي با چنين كتابي روبه رو مي شوم، كلي ذوق زده مي شوم و مجموعه شعر « تو/تهران/1385 » از اين كتاب ها بود كه من خواندم و شگفت زده شدم. اين مجموعه شايد فراروي خاصي از جريان شعري دهه ي هفتاد نداشته است اما انتشار شعرهايي به نظر سهل و ممتنع، داراي تخيل و سرشار از تصويرسازي هاي درخشان، مي تواند مخاطب هاي زيادي را به خود جذب كند و اين اتفاق خجسته اي است كه در « تو/تهران/1385 » افتاده است.

در اين مجموعه شعر نگاه شاعر صرفن تغزلي نيست و مضامين اجتماعي و صلح را دربر مي گيرد. مثلن در شعر « سرباز كوهي »، شاعر مونولوگي در خصوص معضلات اجتماعي و صلح را با معشوق خودش در ميان مي گذارد. ( جديري به آناليز شعر « سرباز كوهي » پرداخت )

جديري اضافه كرد: به رغم برخي اشكالات در اجراي شعرها، شعر آقاي نصرت اللهي از يك امتياز ويژه برخوردار است و آن تصويرسازي هاي درخشاني است كه يكي از مهم ترين و مفيدترين تكنيك هاي ادبي محسوب مي شود. جديري با خواندن نمونه هايي موفق از مجموعه  ادامه داد: شعرهاي مجموعه ي « تو/تهران/1385 » به رغم اين كه از زبان مستقل خودشان برخوردار نيستند و به نوعي تحت تأثير شعرهاي نسل قبل از خود قرار دارند اما از نگاه مستقلي از نظر مضمون و تصويرسازي، برخوردارند. درواقع اتفاق مهم و مغتنم اين است كه شعرهاي مجموعه، مضمون هاي متفاوتي دارند.

جديري در خصوص مقوله ي زبان در شعرهاي نصرت اللهي، با خواندن قسمت آغازين شعر صفحه ي 11 كتاب، « به راه افتاده ايم / درافتاده ايم با دره » گفت: به جرأت مي توانم بگويم كه اين سطرها يكي از استثناهاي شعر فارسي در چند سال اخير است كه زبان با محتوا و تصوير هم خواني دارد و فعلي زائد و صرفن آرايشي نيست.

جديري با خواندن نمونه هاي ديگري از موفقيت زباني شاعر، گفت كه اميدوار است آقاي نصرت اللهي با زبان مستقل خود بتواند نام خودش را به عنوان چهره اي موفق در شعر امروز ايران، مطرح كند.

عليرضا بهنام، سخنران بعدي نشست بود كه اين گونه شروع كرد: اين كتاب ادامه ي جريان معروف و اصلي موسوم به شعر دهه ي هفتاد است كه در قسمت هايي حتا از جريان شعر دهه ي هفتاد، فراروي هم داشته است. البته اجراي قوي مؤلفه هاي شعر هفتاد براي من كافي است تا خوشحال باشم كه آن همه تلاش براي تغيير در نوع نگرش به شعر، بيهوده نبود، بي دنباله هم نبود. خوشبختانه كسان ديگري مثل آقاي نصرت اللهي هم به اين جريان كشيده شدند و اين نشان مي دهد تلقي خاصي كه از شعر درآن سال ها به وجود آمد، بي ريشه نبوده است.

بهنام ادامه داد: تصويرسازي در مجموعه ي « تو/تهران/1385 »، تركيبي گروتسك و سوررئاليسم است. در جاهايي كه المان هاي تصوير در خود متن هست، شاعر موفق بوده است از جمله شعر « حركت » (شعر مذكور را خواند ). نصرت اللهي يك موقعيت رئال را به تصوير مي كشد اما كاري مي كند كه آن موقعيت رئال براي ما نا آشنا شود. انگار كه براي اولين بار داريم اين موقعيت رئال را مي بينيم و دچار تأويل هاي متفاوتي از آن مي شويم و اين اجراي جالبي است.

بهنام با اشاره به شعري در مجموعه كه تلفيقي از شعر آزاد و غزل است، شعر يادشده را بسط و گسترش يكي از تجربه‌هاي خيلي نادر و متروك‌مانده‌ي دهه‌ي 70 دانست. او با اشاره به پيشينه ي نصرت اللهي در سرودن موفق شعرهاي كلاسيك به خصوص غزل درسال هاي گذشته، ادامه داد: نمونه اي از اين كار، اولين‌بار در دومين مجموعه‌ي شعر علي عبدالرضايي - «پاريس در رنو» - اجرا شد اما تفاوت كار نصرت‌اللهي با عبدالرضايي در اين است كه نصرت اللهي با اتخاذ وزن سنگين و همراه با ايست هايي در وزن عروضي غزل و همسان سازي اين مدل در قسمت آزاد شعر، مانع آن شده ‌كه ما وارد فضاي ريتميك غزل شويم و به اين ترتيب بين دو قسمت شعرش، مفصلي ايجاد كرده است. چنين وزني براي غزل در شعر قدما به كار نمي‌رفته و در سال‌هاي اخير بيش‌تر بانو سيمين بهبهاني به اين اوزان پرداخته است كه گوش را از حالت اعتيادي خودش جدا مي‌كند. در شعر عبدالرضايي، ما با يك وزن دوري ريتميك، هم در شعر آزاد كه به نيمايي نزديك شده و هم در غزل مواجهيم. كاري كه نصرت‌اللهي كرده، نسبت به‌ كار عبدالرضايي، هم سخت‌تر و هم موفق‌تراست.

بهنام، در تأييد صحبت هاي شيري، تقطيع فاصله گذاري هاي سطري را در مواردي از شعرهاي نصرت اللهي مناسب ندانست و نمونه هايي از آن را براي حضار خواند. او با توضيح در خصوص پيشينه ي چنين تقطيع هايي در كارهاي دكتر براهني و سيد علي صالحي، نمونه اي مناسب از اين نوع تقطيع ها را نيز خواند. در خصوص رسم الخط كتاب نيز با آقاي شيري موافقم و جدا نويسي در برخي قسمت ها، درست نبوده است. ( بهنام اين مسأله را با مثال هايي توضيح داد. )

سپس او با اشاره به شعر « كولي » نصرت اللهي، گفت: اين شعر اقتباسي از سنبوليست هاي فرانسه مثل مالارمه و بعد كار سوررئاليست ها است. بهنام با ارايه ي سه خوانش از شعر يادش شده بر اساس تقطيع هاي متفاوت، توضيح داد كه در اين شعر از امكانات پخش شدن كلمات روي سطح كاغذ براي ايجاد تأويل هاي متفاوت استفاده شده است.

بهنام در انتهاي صحبت هايش، اظهار داشت: كار جديدي نيست اما كار جالبي است كه يك جور مصادره كردن امكانات هنرهاي تجسمي به سود نشر است. آمدن اين مجموعه را در اين فضا به فال نيك مي گيرم.

سپس آقاي سجاد صاحبان زند كه گهگداري هم از شعرهاي مجموعه مي خواند، با صحبت هاي كوتاهي در خصوص شعرهاي مجموعه گفت: همان طور كه ديگر دوستان اشاره كردند، در دوراني كه بيش تر مجموعه ها، حرفي براي گفتن ندارند، مجموعه شعر « تو/تهران/1385 » توانسته حرف تازه اي را با رعايت مؤلفه هاي مطلوب تصويرسازي و مضموني، ارايه دهد كه آن را خواندني كرده است.

آقاي عليشاه مولوي در ادامه ي نشست گفت: من هم با نوع تقطيع و فاصله گذاري در يك سطر مشكل دارم و در جاهايي هم پس از پايان خواندن شعر احساس مي كنيم كه شاعر مي خواهد ما را ميخ كوب و متحير كند و اين از صميميت كار مي كاهد و به آن آسيب مي رساند. مولوي نام گذاري شعرها را مناسب ندانست و اشاره كرد كه نام گذاري شعر يك ظرفيت سازي براي شعر است در حالي كه بيش تر شعرهاي مجموعه، نام ندارند و مؤلف، خود شعرهايش را از اين ظرفيت محروم كرده است.

مولوي با اشاره به شعر صفحه ي 68 كتاب، اين شعر را درخشان ترين و مؤثرترين شعر مجموعه دانست و ادامه داد كه « تو/تهران/1385 » نصرت اللهي، اتفاق خجسته، ارزشمند و زيبايي است در اين دوره ي قحط سالي شعر خوب!

مولوي گفت: موقعيت هاي شاعرانه ايي كه نصرت اللهي در ابتدا و ميانه ي شعرهايش اجرا مي كند، كار خود را كرده است البته در پايان بندي ها دچار مشكل مي شود و تا حدودي به بدنه ي شعر آسيب مي رساند. او با خواندن فهرستي از شعرهاي خوب مجموعه اضافه كرد آرش نصرت اللهي در وضعيت شعرش وجود دارد و مانند نقاش از تابلوي خود دور نيست و اين جايگاه بسيار مناسبي است. نصرت اللهي واقع گرا نيست، واقع انگار است. در چند شعر او به توليد انديشه مي رسد. البته با اين هوش، توانايي و نوع نگاهي كه او دارد، لازم است كه توليد انديشه در شعر او با خواستگاه فلسفه همراه باشد. سازه هاي زيبايي شناختي برخورد نصرت اللهي با طبيعت، بدوي است.

مولوي با  خواندن نمونه هايي از اين بدويت نگاه به طبيعت، به برشي از يك شعر مجموعه كه در پشت جلد آورده شده، اشاره كرد و دوبار آن را خواند. يك بار به اين صورت: تنها صداي زنگوله ي گاوها مانده است / براي خواب كوهستان. بار ديگر به صورتي ديگر كه در پشت جلد ديده مي شد: تنها صداي زنگوله ي گاوها مانده است / براي خواب كوهستان / - از متن كتاب-. او با اشاره به اين قسمت، خوانش متفاوت در بدويت نگاه نصرت اللهي به طبيعت را نشان داد و اتفاق تازه اي را بيان نمود.

مولوي گفت: اميدوارم كه هم چنان شاهد آثار درخشان آرش نصرت اللهي عزيز باشيم و من آينده ي بسيار بسيار خوبي را براي شعر ايشان مي بينم.

رونمايي از مجموعه شعر « تو/تهران/ 1385 » توسط عليشاه مولوي انجام گرفت كه يك جلد از كتاب كادو شده را گشود و شعر صفحه ي 68 آن را خواند.

در انتهاي نشست، آرش نصرت اللهي روبه روي حضار قرار گرفت و با تشكر از آن ها و سخنرانان، ايجاد خوانش هاي جديد از شعرش و بررسي موشكافانه ي آن را براي خود مفيد دانست. او ادامه داد: يكي از مواردي كه من در اين مجموعه البته پس از آن هم مورد توجه قرار داده ام، انسان مي باشد. انسان و مؤلفه هايي كه در دوره ي شعر نويسي من، دغدغه ي انسان است و سعي مي كنم دغدغه هاي آتي او را نيز حدس بزنم و به كار بگيرم. پرداخت بدوي من به طبيعت همان طور كه آقاي مولوي اشاره كرد، شايد به خاطر گسستي است كه بين زنده گي روزمره ي انسان امروز و طبيعت احساس مي كنم و تلاش دارم شعرم را از اين آسيب، دور نگه دارم.

ما در وضعيت گروتسكي به سر مي بريم. ما در جامعه ي خودمان در يك وضعيت خنده دار اما وحشت ناك كه روزبه روز برايمان عادي تر مي شود، هستيم. مثلن همين برق رفته گي چند ماه اخير كه به تعطيلي برخي كارخانه ها منجر شد و در تقاطع ها، ماشين هاي مردم و سپس خود مردم به هم مي خوردند. اين نوع برخورد با انسان مرا اذيت مي كند و تبديل به دغدغه ي من شده است. انسان امروز با مصائبي روبه رو است كه در اندازه هاي جهاني مي شود جنگ را نام برد. به قول آقاي شيري، من و نسل من، جنگ خودمان را تجربه نكرده ايم ولي جنگ هايي كه در سال هاي سرايش اين شعرها يعني 84 و 85 و بعد از آن در همين منطقه ي خاورميانه اتفاق افتاده ، ذهن من را مشغول كرده است و به اين ترتيب شايد من بيش از حد به صلح پرداخته ام. در كارهاي پس از اين مجموعه هم همين طور است و نگراني از نبود صلح براي انسان، در من دروني شده است.

نصرت اللهي در ادامه با اشاره به جنبه هاي رمانتيك در شعرش، گفت: من فكر مي كنم رمانتيسم هنوز هم به عنوان جزيي از كل پسامدرنيسم، مي تواند به زيست خود در جهان معاني ادامه دهد. مثل يك باكتري كه كمي از فعاليتش كاسته شده بود و حالا دوباره فعال شود. رمانتيسم به من كمك مي كند كه به مؤلفه هاي انساني مورد نظرم دست يابم البته به صورتي كه امروزي شده باشد مثلن با عيني كردن ذهنيت ها و فضاهاي انتزاعي رمانتيستي. يا شناخت معشوقه ي امروزي و دغدغه هاي او تا به نوعي وضعيت پسامدرنيته اي براي آن به وجود آورم. رمانتيسم به گونه ي ديگري هم به كار شاعر مي آيد. در جوامعي كه نويسنده، وضعيت مناسبي براي زيست خود در جامعه ي بيروني پيدا نمي كند، به فضاي خصوصي و المان هاي عاطفي آن، روي مي آورد و اين يك رفتار طبيعي براي متني است كه در جوامع ياد شده توليد مي شود. در واقع رمانتيسم براي من خواستگاهي است كه از آن بتوانم وارد فضاهاي اجتماعي و يا مقوله هايي مانند صلح شوم و به ابعاد ديگري از متن خود برسم.

در خاتمه، نصرت اللهي دو شعر را كه پس از مجموعه ي « تو/تهران/1385 » سروده بود، براي حضار خواند.